فهرست عناوين

اصول نياز هاي انسان

ويژگيهاي جوان  

محورهای تربیتی جوان در مسجد

امام جماعت و جوان

عوامل مسجد گریزی جوانان

آثار و برکات مسجد برای جوانان

مسجد و الگو پذیری جوان

راه کارهای پیشنهادی

معماري مسجد

مسجد نشانه زيبائي‌ها

امامت مسجد

نماز جماعت

مديريت مسجد

كاركردهاي فرهنگي مسجد

كاركردهاي علمي و آموزشي مسجد

كاركردهاي اجتماعي مسجد

كاركردهاي سياسي مسجد

كاركردهاي نظامي مسجد

كاركردهاي تاريخي مسجد

كاركردهاي هنري مسجد

كاركردهاي اقتصادي مسجد

منابع مالي مسجد

آداب مسجد

اولياي مسجد

مكان مسجد

وقف مسجد

مسجد و آيين شهرداري

 مقدمه

جوان با انرژی فراوانی که خداوند در او به ودیعه گذاشته، می تواند استعدادهای خویش را به فعلیت رسانده و ارزشهای انسانی را در خود شکوفا نماید.
لازمه ی این مهم آشنایی و ارتباط هر چه بیشتر جوان با دین و معارف الهی است.
بهترین پایگاه برای رسیدن به این هدف مسجد است.
مکانی که هیچگونه انحصار منطقی و غیر منطقی نداشته و تمامی اقشار از هر رنگ و نژاد و سلیقه ای که باشند می توانند آزادانه با این مکان مقدس ارتباط برقرار کنند.
جوان در این مکان می تواند نیازهای فطری و ذاتی خود را تأمین کند.

اصول نیازهای انسان (که در جوان، شدیدتر و بالنده تر است) عبارتند از:                             كتاب شناسي
1.    نیازهای روانی و عاطفی مانند: محبت،صميميت، احترام، آرامش و امنيت.
2.    نیازهای معنوی مانند: عشق ورزیدن به معشوق کامل و پرستش و تعلق به او.
3.    نیازهای جسمی مانند: تغذیه، بهداشت و ورزش.
4.    نیازهای علمی و شناختی و کشف مجهولات.
5.    نیازهای اجتماعی مانند: حضور فعال در گروه و ایفای مسئولیت و نقش.
آفریدگار انسان که آگاهی کامل به نیازهای او و راه های تأمین آنها دارد اولین مؤسس و بانی مسجد است و اولین خانه را برای توده ی مردم بنا نهاده است (اول بيت وضع للناس).
اولین انسان ها (آدم و حوا (ص)) در خانه خدا به آرامش و امنیت(نياز رواني و عاطفي)و ساير نيازها رسیدند.
حکمت خداوند اقتضا کرده که انسان ها در خانه خودشان به کمال و سعادت و آرامش برسند نه جاهای دیگر، لذا باید نقطه عطف سایر اماکن و برنامه های دیگر، خانه خدا (و مساجد) باشد. همانطور که مناسک حج از خانه خدا و طواف در آن شروع و به آنجا نیز ختم می شود، فرهنگسراها و مراکز و برنامه های فرهنگی دیگر نیز باید هماهنگ با برنامه های مساجد و در شعاع مرکزیت مسجد باشد.
اما متأسفانه در زمان ما چنین نیست و مساجد در مهجوریت و غربت بوده و یا لا اقل از استقبال شایسته ای برخوردار نبوده و جایگاه واقعی خود را در جامعه ما ندارند. جوانان درصد کمی از اهل مسجد را تشکیل می دهند و بسیاری از آنان هیچ ارتباطی با مسجد ندارند. دوری از مسجد، جوانان را در معرض انواع آسیب ها قرار داده است.
طرح پژوهشی کانون قبل از هر چیز پژوهشی در پیشینه ی موضوع مورد بحث خواهد داشت و در مجموع به آسیب شناسی دیدگاه ها و برخورد های متفاوت (بلکه متناقض) با نسل جوان و راه های جذب جوانان به مسجد خواهد پرداخت و در پایان راه کارهای مناسب و پیشنهادهای کارآمد را به برنامه ریزان فرهنگی ارایه خواهد داد.
اینک دورنما و شمایی فهرست گونه از مباحث پیشنهادی در طرح(1):

ویژگی های جوان:                                                                                                              كتاب شناسي

شناخت ویژگی های دوران جوانی قبل از هر اقدامی برای همه مسئولان و مدیران مراکز فرهنگی ضروری است. شناخت این ویژگی ها می تواند تهدیدهای این دوران را به فرصت های مناسبی برای رشد و تعالی این گروه سنی تبدیل کند.
برخی از این ویژگی ها عبارتند از:
1.    تفکر و تأمل درباره شخصیت «خود». و پرس و جوی مداوم از زندگی آینده خود.
2.    تمایل به حماسه و ماجراجویی.
3.    دوست داشتن تربیت، بیش از علم و مربی را بیش از معلم.
4.    اهل تذکر، توجه، هوشیاری و موشکافی است نه فراموشی، غفلت و تسامح.
5.    اهل تقیه و مصلحت اندیشی نیست.
6.    فکرش سریع و جسمش چابک است، لذا صبر و تحمل و تأمل کمتری دارد.
7.    آموزش ها و مطالب را خلاصه و مختصر می خواهد.
8.    عاشق است و به دنبال عشق و معشوق پایدار و با کمال می باشد.
9.    اهل عاطفه و اظهار مهربانی و جانفشانی است و از بی تفاوتی و خنثی بودن متنفر است.
10.   ازدحام و حضور در جمع را بر خلوت و انزوا ترجیح می دهد.
11.   اهل شوخی و مزاح است.
12.   گاهی آنچنان انزوا طلب می شود که از همه چیز و همه کس فرار می کند.
13.   جستجو گر است و از مواجه شدن با موانع هراسی ندارد.
14.   اهل ابتکار و خلاقیت و شکوفایی است.
15.   از خلوص و صداقت استقبال می کند.
16.   از اجرای عدالت لذت می برد.
17.   از نفاق و ریا کاری متنفر است.
18.   اهل گزینش و انتخاب است ئ از تحکم و زور شنیدن بیزار است.
19.   جوان حساس،مغرور ،نکته بین و زود رنج است.
20.   دوست دارد به او توجه شود، سخنانش را دیگران بشنوند و او را درک کنند.
21.   دوست ندارد از او عیب جویی شود و عیبش را به رخش بکشند.
22.   استقلال طلب است و دوست ندارد همیشه نیروی شما باشد.
23.   اگر در انجام وظایف کاملا وابسته باشد، اعتماد به نفسش را از دست می دهد.
24.   جوان تنوع طلب است و زیبا گراست.
25.   جوان تناقض در گفتار و رفتار را نمی پسندد.

محورهای تربیتی جوان در مسجد - كتاب شناسي

1.    جوان را باید با سیره عملی انبیا و ائمه اطهار(ع) آشنا نمود. رفتار و عمل صحیح را باید در معرض جوان گذاشت. امام جماعت نقش انحصاری را در این رابطه ایفا می کند.
2.    جوان را باید از افراط و تفریط دور کرده و اعتدال را در او تقویت کرد و مسجد بهترین مکان برای رسیدن به این هدف است.
3.    ایجاد آرامش برای جوان، که مسجد بهترین مکان برای این مقصود است و سفارش شده به هنگام غم و اندوه به مسجد بروید.
4.    مسجد مناسب ترین مکان برای تقویت ایمان و اعتقادات جوان و دور داشتن او از موجبات نفاق و کفر و شرک و وسوسه است.
5.    پر کردن صحیح اوقات فراغت جوان (فإذا فرغت فانصب و إلى ربك فارغب) و خانه خدا محل توجه به خدا در اوقات فراغت است.
6.    در فضای روحانی و ملکوتی مسجد زمینه پذیرش ارزش های تربیتی وجود دارد.
7.    دور کردن جوان از خرافات و بدعت ها.
8.    ارایه معیار و ملاک به جوانان جهت مقابله با بحران های فکری، اخلاقی، اقتصادی و... و آموزش برخورد فعال و ترک برخوردهای انفعالی در برابر مشکلات.
9.    شناساندن دشمنان واقعی به جوانان: نفس، شیطان، جذابیت های دنیا، ظالمان و مستکبران.
10.    هدایت کردن جوانان به معشوق حقیقی و آزاد کردن آنان از معشوق های کاذب.
11.    برخوردی مرادی با جوانان نه مریدی، چرا که جوان می خواهد مرید باشد و عاشق نه مراد و معشوق.
12.    برخورد مرید داری با جوانان نه مرید پروری.
13.    دادن مسئولیت به جوانان.
14.    آموزش بهترین عبادت (تفکر) در مسجد (تفكر ساعه افضل من عبادة سبعين سنة).
15.    همزمانی و هم مکانی تزکیه و تعلیم جوانان در مسجد.
16.    روح جوان قشنگ و زیبا است و مسجد تجلی گاه زینت ها و زیبایی هاست (خذو زينتكم عند كل مسجد)
17.    تقویت روحیه انتخاب در جوانان، چرا که جوان ذاتاً انتخاب گر است.
18.    تقویت روحیه آزادی طلبی و حُریت در جوان، چرا که مسجد مکان سرسپردگی به خداوند و سرکشی در برابر غیر خدا است، جایی است که کسی حق وِتو و تسلط بر غیر ندارد.
19.    تقویت روحیه ظلم ستیزی و عدالت خواهی در جوان.
20.    و خلاصه تمام صفات حسنه و فضایل و کمالات را جوان می تواند در مسجد بیاموزد.


امام جماعت و جوان - كتاب شناسي

امام جماعت در ارتباط با جوانان باید از ویژگی های ذیل برخوردار باشد:
1.    جوان پسند باشد.
2.    نظافت و تمیزی را رعایت کرده و ظاهری آراسته داشته باشد.
3.    خوش اخلاق بوده و برخورد کریمانه داشته باشد.
4.    اهل مشورت و نظرخواهی باشد.
5.    جوانان را در کنار بزرگترها در مدیریت مسجد شرکت دهد.
6.    همه نمازگزاران از جمله جوانان را در حین سخن گفتن مورد خطاب توجه قرار دهد.
7.    نماز را طولانی و خسته کننده نکند.
8.    سخنرانی ها و مراسم را طولانی و ملال آور نکند. و سخنانش روان و شیوا باشد.
9.    با درخواست های منطقی جوانان مخالفت نکند.
10.    بین جوانان و والدین واسطه شود.
11.    سؤالات آنان را صمیمانه و صبورانه پاسخ دهد.
12.    در برخوردهای گفتاری و رفتاری عدالت را لحاظ کند.
13.    دارای نظم و انضباط باشد.
14.    با محبت و مهربانی با جوانان برخورد کند.
15.    با تساهل و تسامح و انعطاف با جوانان برخورد کند.
16.    با نماز گزاران (و جوانان) برخورد جناحی نکند.
17.    برخورد پدرانه و دلسوزانه با نماز گزاران داشته باشد.
18.    با عمل و رفتار پسندیده جوانان را تربیت کند.
19.    انتخاب موضوع سخنرانی ها متناسب با نیازهای جامعه (و جوانان) باشد.

20.    در انتقال آموزه های دینی اعتدال داشته باشد.
21.    امر به معروف و نهی از منکر را در جوانان رواج دهد، و از تعریف و شناساندن معروف و منکر شروع کند.
22.    از دانش گسترده ای برخوردار باشد.

23.    مطالعه مستمر و کافی داشته باشد.
24.    موقعیت و شرایط جوانان را درک کند.
25.    به جوانان مشاوره دهد.

26.    التزام عملی به باورهای دینی (احکام،اخلاق و...) داشته باشد.

27.    زیرک و باهوش و موقعیت شناس باشد.

28.    با جوانان ارتباط چهره به چهره داشته باشد.

29.    جلساتی مخصوص گفتمان و درد دل جوانان داشته باشد.

30.    توانایی جسمی داشته باشد و ترجیحأ جوان باشد.

عوامل مسجد گریزی جوانان - كتاب شناسي

1.    عدم ارتباط ارگان های مرتبط با جوانان با مسجد، مانند: سازمان ملی جوانان، مدارس و...
2.    هماهنگ نبودن ارگانهای مرتبط با مسجد، مانند: اداره ارشاد، سازمان تبلیغات، امور مساجد.
3.    بی اعتنایی مسئولین به دینداران و اهل مسجد.
4.    عدم تبیین جایگاه و کاربردهای مسجد در رسانه ها و کتابهای درسی.
5.    خنثی نکردن تبلیغات سوء دشمن علیه مسجد و امام جماعت.
6.    انتشار ضرب المثل ها و پیام های فاسد، مانند: چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است، می بخور منبر بسوزان مردم آزاری نکن، مدرسه سازی بهتر از مسجد سازی است.
7.    تغییر دادن جهت وقف و نام مسجد بدون مجوز شرعی، مثلاً از مسجد حاج حسن به مسجد شهید...
8.    تبلیغ و حمایت دولتمردان از فرهنگسراها و مراکز فرهنگی موازی با مسجد.
9.    توجیه ضعف های سیاسی و اقتصادی با اهرم دین در مسجد.
10.    استفاده های سیاسی کردن از دین مردم (فقط در انتخابات و بحران ها).
11.    ناهماهنگی سیستم اداری و آموزشی و تجاری با وقت نماز و آمدن به مسجد.
12.    مشکلات اقتصادی.
13.    مفاسد اخلاقی و سخت شدن ازدواج جوانان.
14.    سخت گیری های مسئولین و شهرداری ها و بی توجهی آنان در ساخت و تجهیز و تعمیر مساجد.
15.    عدم همکاری و بازرسی مراکز و نهادهای مربوطه از وضعیت بهداشت، امنیت و عمران مساجد.
16.    عدم تلاش در جهت ترمیم خرابی های مسجد توسط مردم.
17.    عدم حضور و مشارکت علما و مراجع و مسئولین شهری به عنوان یک شهروند در مسجد.
18.    عدم تبلیغ از مسجد و اهل مسجد به اندازه ی ورزش و ورزشکاران.
19.    معرفی نکردن الگوهای مسجدی در رسانه ها، و در مقابل ارضای حس الگو پذیری جوانان با الگوهای ورزشی، هنرپیشه ای و... .
20.    محزون بودن برنامه های مسجد و سخت نشان دادن احکام دین.
21.    عدم اطلاع جوانان از برکات و آثار مثبت مسجد.
22.    بی توجهی بزرگان مسجد به جوانان.
23.    عدم تربیت صحیح خانوادگی و برخوردهای منفی خانواده ها با مسجد و اهل مسجد.
24.    خاطرات بد در ذهن جوانان از برخوردهای تند با کودکی آنان در مسجد.
25.    نارضایتی جوانان از مدیریت مسجد و برخی از رفتارهای بسیج مستقر در مساجد.
26.    سرخوردگی جوانان در مسائل اقتصادی، فرهنگی و جنسی.
27.    رشد اعتیادهای گوناگون در جوانان.
28.    نشناختن شیوه های دشمن در جذب جوانان و مقابله با آنها.
29.    عدم صمیمیت و برخوردهای محبت آمیز شخصی با جوانان.
30.    نفاق و دورویی دینداران.
31.    برخوردهای جناحی امام جماعت و جناح بندی های سیاسی در مسجد.
32.    تحقیر مسجدی ها در جامعه.

آثار و برکات مسجد برای جوانان - كتاب شناسي

تبیین و ارائه ی آثار و برکات مسجد برای جوانان در جذب آنان به مسجد بسیار مؤثر است. این آثار عبارتند از:



آثار آموزشی و علمی

1.    بهترین روش آموزش با کمترین و ارزانترین وسایل کمک آموزشی.
2.    جهت دار بودن علم و آموزش در مسجد.
3.    تحصیل علم در مسجد ثمره علمی هم دارد.
4.    مسجد کلاسی است که کنکورش: خواستن (علاقه) طهارت و نجابت است.
5.    مسجد کلاسی است که حضور و غیاب نداشته و افراد با علاقه و اشتیاق در آن حاضر
می شوند.
6.    تحصیل در مسجد فارغ التحصیل ندارد (اطلبوا العلم من المهد إلى اللحد).
7.    تحصیل در مسجد تجدیدی و مردودی ندارد.

آثار تربیتی

1.    جوان در مسجد هویت می یابد.
2.    قداست مسجد، روح جوان را صفا می دهد.
3.    جوان مسجدی تحت تأثیر تهاجم فرهنگی قرار نمی گیرد.
4.    خود سازی و تقوا نتیجه حضور جوان در مسجد است.
5.    جوان در مسجد از افراط و تفریط دور می ماند.
6.    جوان مسجدی از شر شیاطین و وسوسه ها در امان است.
7.    حضور در مسجد ایمان را تقویت و نفاق را دور می کند (المنافق في المسجد كالطير في القفس).
8.    تقویت روحیه و زدودن غم و اندوه در مسجد (تفرجوا في المساجد)

آثار سیاسی

1.    دور نمودن جوان از افراط و تفریط های سیاسی و جناحی فکر کردن.
2.    تقویت نظام اسلامی و التزام عملی جوان به ولایت فقیه.
3.    دور شدن جوان در مسجد از مخالفان و بدخواهان سیاسی.
4.    ساماندهی و در اختیار داشتن جوانان متدین (بدون هزینه) برای مقابله با حوادث و بحران ها.
5.    تقویت و تکمیل آگاهی و تحلیل سیاسی جوانان.

مسجد و الگو پذیری جوان - كتاب شناسي

یکی از نیازهای طبیعی جوانان، الگوپذیری و همانند سازی است. جوان جویای الگوهای مطلوب و محبوب است. شخصیت هایی فعال، مهربان و دارای صفات برجسته و جذاب.
دشمن نیز از این ویژگی جوانان بهره برده و سعی دارد الگوهای کاذب را جایگزین الگوهای مفید کند.
مسجد و امام جماعت نقش تعیین کننده ای در ارایه ی الگوی سالم و مفید دارند.

راه کارهای پیشنهادی - كتاب شناس

پیامبر اکرم (ص) می فرماید: در سمت راست عرش الهی نوشته شده: إن الحسين مصباح الهدى و سفينة النجاة؛ همانا حسین (ع) چراغ هدایت است و کشتی نجات.
به اعتقاد ما اصلی ترین و کارآمدترین راه برای جذب تمامی اقشار جامعه بخصوص جوانان به فرهنگ مسجد و معارف اسلامی، بهره بردن از چراغ هدایت و کشتی نجات سرور جوانان بهشت امام حسین (ع) است. خیلی پیش از این می بایست در مضمون و پیام حدیث مذکور مداقه و تأمل صورت می گرفت و راه کارهای مناسب را با محوریت امام حسین (ع) به کار می بستیم تا در جبهه های مختلف پیروز شویم.
گزافه نیست اگر بگوییم: کامل ترین و کارآمدترین راه هدایت کردن همه انسان ها (از جمله جوانان) در تمامی مراحل هدایت، بهره گیری از برنامه های حسینی است، برنامه هایی که هم بُعد عقلانیت و هم بعد احساسات و عواطف انسان ها را تأمین می کند. تنها برنامه فرهنگی شناخته شده ای است که این دو بعد را همزمان با هم به صورت کامل پاسخ می دهد.

به ودیعه  گذاشتن احساسات و عواطف در کنار تعقل و تفكر از جانب پروردگار این واقعیت است که باید از این دو نعمت الهی که  دو بال پرواز انسان برای رسیدن به کمالات اخلاقیست بهره برد.

هیچ موضوع عقلی و منطقی وجود ندارد که بدون بهره بردن از احساسات  مرتبط و مناسب به مقدار لازم محرک انسان در جهت انجام وظاایف و سعی و تلاش او برای رسیدن به هدف باشد.

حال با توجه به ناکافی بودن و ضعیف بودن عقول بشری و وجود ظواهر فریبنده ی شیطانی در جوامع،نباید شور و احساسات پاک و آسمانی را از برنامه های حسینی حذف و یا کمرنگ کرد . قویترین برهان ها و دلایل منطقی در برابر وسوسه های داخلی و خارجی متزلزل و بی اثر خواهند بود.

باید ابتدا نیازهای مخاطب را شناسایی کرد و سپس بر اساس آنها از جلوه های آموزنده کربلا بهره جست :  مثلا برای ترویج حجاب ، نماز ، دعا ، قراءت قرآن ، غیرت ، جوانمردی ، وفاداری ، شجاعت و ... از صحنه های واقعه ی کربلا با استفاده از بستر و زمینه های معنوی و احساسی (روضه ، مداحی ، سینه زنی و مانند آن) پیام های مورد نظر را به صورت غیر مستقیم به مخاطب منتقل کنیم.

و یا مثلا در مجامع انقلابی و در جمع افراد مبارز ، از پیام های انقلابی و مبارزه با ظلم و استکبار عاشورا (مانند:هیهات منا الذله) استفاده کنیم.

و یا در میان گرایش های عرفانی و معنوی از عرفان و معرفت والای امام حسین (ع) و یارانش در عاشورا استفاده کنیم.

در میان کودکان از صحنه های زیبای کودکان عاشورایی بهره ببریم. و نیز سایر شاخصه های افراد و گروها را پس از شناسایی  به صورتهایی زیبا و هنری با پیام های عاشورایی پیوند بدهیم.

میتوان شخص هدف را با مشارکت دادن در برنامه های اجرایی مراسم و سپردن مسئولیت به او ، به تدریج رهنمون به نتیجه کنیم.

البته نباید غفلت کرد که مهم ترین وظیفه ی مومنان و دلسوزان فرهنگ جوامع ، ترویج و تقویت عزاداری و مجالس حسینیست ، چرا که خود این مجالس و مراسم اگر باشکوه و شور لازم برگذار شود آثار مثبت و سازنده خود را خواهد داشت.

نمونه های فراوانی را دیده و شنیده ایم که چگونه غیر مسلمانی با حضور در مجالس سیدالشهدا (ع) مسلمان شده و یا جوان مسلمانی که با حضور در این مجالس اهل عبادت و تقوا و پرهیز از گناه شده است.
چگونه می توان از این راه، غیر مسلمانی را به اسلام و مسلمان پیرو دیگران را به پیروی از اهل بیت ' و مسلمان شیعی لاابالی را به اصول اخلاقی و رعایت ضوابط و احکام هدایت و رهنمون کرد؟ پرسشی است که به تفصیل در طرح پیشنهادی پاسخ آن داده خواهد شد إن شاءالله.
در شعاع و پرتو نور حسینی می توان به راه های دیگر نیز اشاره کرد:
1.    گزینش و انتخاب نیروی کار ادارات و نهادهای مختلف شهری (با مکانیزم تعریف شده) از اهل مسجد.
2.    دادن اعتبار مالی حساب شده و منضبط به امام جماعت و هیأت امنا از طرف نهادهای ذی ربط جهت پوشش دادن خانواده های نیازمند محل.
3.    حضور فعال مسئولین شهری و کشوری و شخصیتهای بزرگ علمی و فرهنگی در نمازهای جماعت مساجد.
4.    انتقال مراسم ملی و مذهبی سالم نهادها و ارگانها به مساجد با حفظ شئونات و قداست مسجد.

طرح در دست اجرا علاوه بر موضوع جوان و مسجد به ساير موضوعات مرتبط با مسجد از قبيل: آداب مسجد، اولياي مسجد، منابع مالي مسجد، امامت مسجد، معماري مسجد، كاركردهاي هنري مسجد، كاركردهاي اقتصادي مسجد، كاركردهاي علمي و آموزشي مسجد، كاركردهاي اجتماعي مسجد، كاركردهاي فرهنگي مسجد، مباحث فقهي مسجد (در دو بخش احكام و مباحث اجتهادي) مي‌پردازد كه فهرست جامعي از موضوعات ياد شده را ملاحظه مي‌نماييد.

1)  معماري مسجد - كتاب شناسي
الف) نماي كلي مسجد
    مكان مسجد (جايگاه مسجد در شهر يا روستا)
    نقشه مسجد
    وسعت مسجد
    مسجد چند منظوره
    مسجد چند طبقه
    ارتفاع مسجد
ب) نماي داخلي مسجد
    دربهاي ورودي و خروجي
    كفشداري مسجد
    جهت قبله و محراب مسجد
    منبر و محل خطابه
    تهويه مسجد
    نور مسجد
    جايگاه بانوان
    تزيين و نقاشي مسجد
    اتاق برق
    اتاق كنترل
ج) نماي بيرون مسجد
    سردر ورودي
    گلدسته‌ها
    وضوخانه و سرويس بهداشتي
    پاركينگ
    فضاي سبز
    خانه عالم - خانه خادم
    آبدارخانه
    آشپزخانه
    كتابخانه و مراكز فرهنگي
    ساير متعلقات مسجد (مغازه، اتاق بسيج، نگهباني، انبار و ...)
2)    مسجد نشانه زيبائي‌ها - كتاب شناسي
الف) نشانه آباداني
ب) نشانه خداپرستي
ج) نشانه مدنيت و تمدن
د) نشانه وحدت امت اسلامي
ه) نشانه عظمت و استواري
و) نشانه سربلندي
ز) نشانه تولّي و تبرّي
ح) نشانه ارادت مردم به خوبي‌ها
3) امامت مسجد - كتاب شناسي
الف) امام جماعت و امام مسجد
ب) امامت روحاني
ج)امام راتب و موقت
د) امام مسجد و مديريت فرهنگي
ه) شرايط امام جماعت (امام مسجد)
    عدالت (درستكاري)
    اعتدال (نه تندرو و نه كندرو)
    سلامت (نداشتن برخي از بيماريها و نقص عضوها)
    صحت و زيبائي قرائت
    نظافت و آراستگي ظاهر
    معلومات سياسي، مذهبي، اجتماعي و....
    قدرت و توانايي انجام اين مسئوليت (نشسته نماز نخواند و....)
    فصاحت و بلاغت
    مديريت
    عزت نفس
    مقبوليت مردمي
    سيادت (از مرحجات است)
    جمال (از مرحجات است)
و)وظايف امام جماعت (امام مسجد)
    امامت نماز- وظايفي كه در نماز بايد رعايت كند
    رعايت وقت و نظم در برگزاري نماز
    مسجد داري
    مردم داري
    رعايت شئون روحانيت و امامت (زي طلبگي، ساده زيستي، پرهيز از مواضع تهمت و...)
ز) امام موفق (نمونه)
    عوامل موفقيت امام مسجد
    عوامل شكست يا عدم موفقيت امام مسجد
    قدرشناسي از امام موفق
ح) جايگاه امام مسجد
    جايگاه اجتماعي
    جايگاه سياسي
    جايگاه عبادي (از نظر مكاني در نماز جلوتر ولي نه بالاتر)
ط) امام مسجد و رهبري منطقه (استاندار، فرماندار، شوراي شهر و...)
ي) مدت امامت امام مسجد
ك) تغيير امام مسجد
ل) منابع تأميين مالي امام جماعت مسجد
م)محل سكونت امام مسجد:فاصله تا مسجد زياد نباشد،خيلي نزديك هم نباشد و...
ن) بستگان امام مسجد (همسر، فرندان و ....)
4) نماز جماعت - كتاب شناسي
الف) مسجد و جماعت
ب) فضيلت جماعت
ج) شرايط
    اتصال صفوف (و صفوف بانوان)
    هموار بودن مكان
    هماهنگي در نماز
    زمان شروع جماعت و تأخير آن
د) آداب جماعت
    فشردگي صفوف
    صف اول
ه) بهترين جماعت
و) نماز جمعه
5) مديريت مسجد - كتاب شناسي
الف) مسجد و مديريت اسلامي
ب) اصول مديريت در مسجد
    مديريت امام مسجد
    مديريت هيئت امناء
    براي خداست
ج)سازمان مديريت مسجد
د) اوصاف و ويژگي هاي مدير مسجد
ه) مديريت عظماي مسجد (ولي فقيه)
و) نحوه انتخاب مدير
ز) وظايف مدير مسجد
ح) مشاركت زنان در مديريت مسجد
ط) مشاركت جوانان در مديريت مسجد
ي) شيوه هاي مديريت صحيح
ك) مدير موفق (نمونه)
ل) مديريت بخش هاي مختلف مسجد
م) مديريت اداره اوقاف
ن) مديريت سازمان ميراث فرهنگي
س)اختيارات واقف و باني در مديريت مسجد

كاركردهاي مسجد
6) كاركردهاي فرهنگي مسجد - كتاب شناسي
الف) تأثير مسجد در فرهنگ عمومي
    مسجد پايگاه توحيد و تقوي
    مسجد نماد دينداري مردم
    عامل نگهداري جو فرهنگي صحيح جامعه
    مسجد گوياي فرهنگ شهر و روستا
    فريادگر توحيد و نبوت (اذان)
    دعوت كننده به نماز و عبادت (اذان)
    مركز تكامل و شادابي فرهنگ عمومي جامعه
    مركز اطلاع رساني صحيح به افراد جامعه
    مركز مشاوره فردي و خانوادگي
    سنگر جلوگيري از نفوذ فرهنگ بيگانه
    سنگر مبارزه با فرهنگ ابتذال و بيگانه
    مسجد و توسعه فرهنگي
    مقاومت در مسجد در برابر تهاجم فرهنگي بيگانه
    مسجد و بحران ها فرهنگي
    جدايي از مسجد، سبب ضربه خوردن به فرهنگ اصيل و ارزشي جامعه
    عامل وحدت فرهنگي جامعه
    عامل بازدارنده از گناه
ب) تأثير مسجد در فرهنگ نمازگزاران (مسجدي ها)
    ميعادگاه وحدت نمازگزاران
    تجليگاه معنويت و حماسه
    مركز اشتغال به معنويت و عبادت و دوري از بطالت
    مركز تكامل فكري و فرهنگي
    مركز رايزني فرهنگي
    مركز دين آموزي (دين=فرهنگ برتر)
    مركز تعامل و تعاون فرهنگي
    عامل ايجاد زبان مشترك
    عامل دينداري مردم
    حضور زنان در مسجد و نگهداري آنان از ضربه پذيري فرهنگي
    آمد و شد جوانان در مسجد و بيمه شدن در مقابل فرهنگ فاسد
ج) مقايسه كاركردهاي فرهنگي مسجد با ساير مراكز و مجتمع هاي فرهنگي
7) كاركردهاي علمي و آموزشي مسجد - كتاب شناسي
الف) كاركردهاي مركز آموزش (مسجد)
    مسجد مركز نماز آموزي
    مركز دين آموزي و معارف صحيح
    بهترين مكان آموزش (تعليم و تعلم) - نخستين مدرسه اسلامي مسجد بوده
    بهترين مكان تفكر
    آموزش آرامش (نماز سبب آرامش)
    محل مذاكره علمي (حلقه هاي علمي)
ب) ويژگي هاي آموزشي مسجد
    تقدس مكان
    تقدس كتاب آموزشي (قرآن)
    تقدس زمان آموزش (اوقات نماز، روز جمعه ، مناسبت هاي مذهبي)
    تقدس ابزار آموزش (منبر ، محراب و...)
    آموزش دهنده محترم است (عالم ديني)
    مكان ، كتاب و ابزار ملك كسي نسيت ، از آن خداست
    معلم، فارغ التحصيل همان كلاس است (عالم ديني)
    اختياري است و اجباري نيست
ج) ويژگي هاي علوم مسجدي
    مبتني بر ايمان
    با انگيزه (قصد قربت) جهت دار است (براي خدا)
    كاربردي است (همراه عمل است)
    با اجر و ثواب است
    مورد نياز است
    موجب نجات و سرافرازي
    تنها براي دنيا نيست (براي دنيا و آخرت است)
8) كاركردهاي اجتماعي مسجد - كتاب شناسي
الف) كاركرد هاي واداري (ايجادي)
    مركز مراسم جمعي
    مكان ارتباط اجتماعي
    ميعاد گاه وحدت مسلمين و ارائه قدرت و عظمت آنان
    محل تساوي و ادالت بين اقشار مردم
    ايجاد رقابت هاي صحيح اجتماعي
    ايجاد اجتماع بي تفاوت و تبعيض
    كانون مشاوره اجتماعي و تبادل افكار
    احياء مناسبت هاي اجتماعي
    مسجد و نشاط اجتماعي
    مسجد و نظم و انضباط اجتماعي
    مسجد و احقاق حقوق اجتماعي - از طريق آگاهي هاي اجتماعي
    مسجد و نظارت همگاني
    مسجد و امر به معروف و نهي از منكر
    برنامه ريزي به منظور ساماندهي اجتماعي
    شناخت و معرفي مسئولين (رئيس جمهور، نمايندگان مجلس و...)
    كاريابي و اشتقال
    پايگاه كمك هاي مردمي و كمك به مستمندان
    پايانه مسافرت هاي زيارتي
    وساطت در امور خير(خواستگاري، ازدواج و...)
    اصلاح ذات البين
    شناخت نياز هاي مختلف اجتماعي و اقدام براي آنها
    آگاهي و برنامه ريزي براي فعاليت هاي اجتماعي
    پر كردن اوقات فراغت به طور صحيح
    شناخت مقتضيات و ظرورت هاي اجتماع
    شناخت دشمن و برنامه ريزي براي مقابله با او
    شناخت آداب معاشرت اجتماعي
ب) كاركرد هاي بازداري (جلوگيري)
    مبارزه با تخريب گرايي و تشكل هاي مضر
    شناخت آسيب هاي اجتماعي و برنامه ريزي
    براي برطرف كردن آنها
    جلوگيري از سرگرمي هاي خنثي و بي ثمر
    از بين بردن مراكز موازي
    جلوگيري از سرگرمي هاي خنثي و بي ثمر
    از بين بردن مراكز موازي
    جلوگيري از احساس حقارت
    جلوگيري از تجمع هاي بيهوده و مضر(سر خيابان، پارك ها و...)
    جلوگيري از صرف بودجه هاي اضافي (سازمان ملي جوانان، دانش آموزان و...)
9) كاركرد هاي سياسي مسجد - كتاب شناسي
الف) تاثير گذاري مسجد در مسائل سياسي
    مسجد عامل تشكل صحيح سياسي
    مكان دعوت به وحدت
    مركز تجمع هاي سياسي جهت دار
    خاستگاه خواسته هاي سياسي مردم و قيام عليه ظلم و ستم
    مكان بيداري سياسي مسلمين
    مركز نشر افكار صحيح سياسي در جامعه
    مركز جلوگيري از افكار انحرافي و انحراف سياسي
    مركز مشاركت عمومي
    مركز سياست و سياستگذاري اسلامي
    مهمترين نهاد سياسي مذهبي
    مركز مذاكره و تبادل افكار سياسي
    مرکز سیاست بدون نفاق (مسجد جای منافق نیست)
    مرکز سیاست بدون نفوذ اجانب (مشرکان را حق ورود به مساجد نیست)
    نقش مسجد در ایجاد و حفظ و تداوم نهضت های انقلاب اسلامی
ب) مسجد و تاریخ
    مسجد،مرکز سیاست و سیاست گذاری در اسلام
    خاستگاه قیام های مذهبی و شیعی
    مرکز حرکت های ضد استکباری  در طول تاریخ
    مسجد ضرار و مبارزه با نفاقمرکز دفاع از قیام های صحیح مردمی
    تإثیر مسجد در تحولات سیاسی در طول تاریخ
    قبل از انقلاب
    در دوران انقلاب
    پس از انقلاب
    نقش مسجد در پیدایش انقلاب اسلامی ایران
    -    روشنگری های سیاسی
    -    آغاز حرکت ها و تظاهرات
    -    افشاگری علیه حکومت طاغوت و تخریب آن
    نقش مساجد در دفاع مقدس- (مسجد جامع خرمشهر، مساجد شهرها)
    مسجد مدینه و مسجد کوفه - مرکز حکومت اسلامی
ج) مسجد و حکومت
    رابطه رهبری با مسجد (مدیریت عام ولی فقیه)
    وظایف متقابل حکومت و مسجد
    دیدار با مسئولان
    دفاع از حاکمیت صحیح و انتقاد از حاکمیت طاغوتی
    دفاع از رفتارهای صحیح حاکمان و انتقاد از رفتارهای نادرست آنان
    مسجد، مرکز حکومت و قضاوت
    مسجد، مرکز پی ریزی حکومت صحیح
    -    تإسیس مساجد
    -    سیاستگذاری جامع و کاربردی برای مسجد سازی، مسجد داری و بازسازی مسجد
    -    تإمین هزینه های مسجد
    -    نظارت بر حفظ مسجد
    -    پیش بینی مساجد در نقشه جامع شهرها
    -    حفظ امنیت مساجد
    -    دفاع از مساجد و اهل مساجد
    -    تدوین و اجرای طرح جامع مسجد سازی برای مناطق مختلف
10) کارکردهای نظامی مسجد - كتاب شناسي
الف) بسیج و آمادگی نظامی
    مسجد، مرکز آموزش دشمن شناسی
    بالا بردن روحیه جهادی و شهادت طلبی
    مرکز سیاستگذاری و اتاق فکر
    بسیج نیرو
    تهیيج و ترغيب افراد به شرکت در جبهه
    نماز جماعت و آموزش آرایش نظامی
    پرورش نیروهای معتقد و مقاوم
    عبادت در مسجد و تجدید قوا برای دفاع
ب) اعزام نیرو
ج)پشتیبانی از رزمندگان
    محل اعلان نیازهای رزمندگان
    محل جمع آوری کمک های مردمی
    دعا برای رزمندگان
د) همگامی با رزمندگان
    مرکز خبر رسانی صحیح از جبهه
    مرکز اطلاع رسانی به رزمندگان
    مقر فرماندهی
    حلقه وصل مردم با رزمندگان
    محل افشای توطئه های دشمن
    جلوگیری از نشر و تإثیر تبلیغات سوء دشمن
    نماز جمعه در مسجد و آموزش توطئه ها و تاکتیک های دشمن و راه کارهای مبارزه با آن
    محکمترین سنگر
    آخرین سنگر و پناهگاه رزمندگان در شهرهای مورد حمله (مسجد جامع خرمشهر)
    مرکز تشکیل شورای امنیت شهرها و مرزها
ه) با آسیب دیدگان و شهیدان
    زنده نگاه داشتن یاد شهیدان
    تجلیل از رزمندگان و جانبازان
    تجلیل از خاندان شهدا
    رسیدگی به آسیب دیدگان و بازماندگان شهیدان
    عیادت مجروحان
و)حفظ حرمت مسجد و مسائل نظامی
    مسجد محل آمادگی برای رزم است نه محل جنگ و نزاع
    شمشیر برهنه کردن در مسجد
    محل آموزش فنون نظامی که با سر و صدا و مزاحمت است نمی باشد
    اسلحه خانه نیست
11) کارکردهای تاریخی مسجد - كتاب شناسي
الف) نقل تاریخ گذشته
    مسجد تاریخی ترین مکان
    کتاب تاریخ گذشته
    میراث تاریخ و فرهنگ پیشینیان
    زیباترین آثار تاریخی
    ماندگار ترین آثار تاریخی
    سیر تاریخی بناهای مذهبی
    آثار تاریخی مساجد (زمزم، مقام ابراهیم و....)
ب) حفظ تاریخ فعلی
    تاریخ ماندگار
    ماندگاری تاریخ در سایه مسجد
    مانع تحریف تاریخ
    حفظ جاذبه های تاریخی
    بانک اطلاع تاریخی
ج) تأثیر تاریخ مساجد یا مساجد تاریخی
    مرکز تحولات تاریخی
    حوادث تاریخی مساجد
    جهت دادن به تاریخ
    حفظ سایر ابنیه در سایه مسجد
12) کارکردهای هنری مسجد - كتاب شناسي
الف) مسجد موزه هنری تاریخی و معاصر
    خط تذهیب
    نقاشی و رنگ آمیزی
    منبت کاری
    سفال گری
    گچ بری
    خطبه خوانی، قرائت و صوت
    صحافی-گرافیک-قلمزنی در سایه مسجد
    کاشیکاری
ب) محل هنرنمایی
ج) جهت یابی هنر (برای خدا و تزیین خانه خدا)
    عبادت هنری (اذان)
    تعامل هنری
    رشد هنری
    تشویق هنرمندان
    اجر و پاداش کارهای هنری در سایه مسجد
13) کارکردهای اقتصادی - كتاب شناسي
الف) مرکز آموزش فقه کسب و تجارت
ب) ایجاد روحیه تلاش، تولید، قرض و....
ج) ایجاد روحیه تعاون و اعتماد اقتصادی
د) صرفه جویی (قناعت)
ه) رسیدگی به مستمندان
و) مسجد و امنیت اقتصادی
ز) شکر نعمت
ح) اشتغال زایی
ط) رشد و فعالیت بیشتر مراکز اقتصادی اطراف مسجد
ی) صندوق های قرض الحسنه وابسته به مسجد
ک) ایجاد روحیه سخاوت و ایثار (وقف برای مسجد)
14) منابع مالی مسجد - كتاب شناسي
الف) موقوفات
ب) نذورات
ج) وصایای مالی
د) زکات
ه) هدایا
و) درآمدهای املاک و اموال مسجد
15) آداب مسجد - كتاب شناسي
الف) آداب پیش از رفتن به مسجد
    طهارات
    نگاه در اینه
    رسیدگی به وضع سر و صورت
    پوشیدن لباس تمیز
    معطر کردن خود
ب) آداب در راه مسجد
    به قصد عبادت رفتن
    با طهارت رفتن
    در شب بهتر از روز
    قبل از اذان رفتن
    پیش از همه رفتن
ج) آداب حضور در مسجد
    پای راست را اول بگذارد
    پیش از نشستن نماز تحیت بخواند
    حفظ سکوت و آرامش
    انتظار نماز داشته باشد
    به اهل مسجد احترام بگذارد
د) آداب جلوس در مسجد
    به انتظار نماز بنشیند
    رو به قبله
    هر جا مناسب است
    در جای دیگران ننشیند
    اگر جا کم است جمع تر بنشیند
    منظم و مؤدب
    ساکت و آرام مگر مشغول ذکر یا نماز
ه) آداب ورود به مسجد
    زودتر برود
    اول پای راست را داخل مسجد بگذارد
    دعای ورود به مسجد را بخواند
و) آداب خروج از مسجد
    دیرتر برود
    پای چپ را اول بیرون بگذارد
    هنگام بیرون رفتن صلوات بفرستد
    دعای هروج از مسجد را بخواند
    به قصد بازگشت بیرون رود
16) اولیای مسجد - كتاب شناسي
    ولایت عظمی - حاکم شرع
    واقف، بانی
    امام مسجد
    هیئت امناء
    مدیریت داخلی
    مدیریت مالی
    مدیریت حفظ و نگهداری
    مدیریت خدمات
    مدیریت تبلیغات
    خادم
    مؤذن
    مکبر
مکان مسجد - كتاب شناسي
1.    مساجد سر کوچه
2.    مساجد محلی
3.    مساجد منطقه ای
4.    مساجد قشری یا فامیلی
5.    مساجد ملی
6.    مسجد جامع
7.    مسجد بین راهی
8.    مسجد روستایی
9.    مسجد نمادین
10. مسجد دانشگاه یا کارخانه یا امثال آن
11.مساجد فضایی و متحرک
12. مساجد بالاسر مساجد خاطره ای
13. مسجد قبیله
14. مساجد مرزی
15. مسجد بازار
16. مساجد چهار سوق(بازار)
17. احتمالات مسجد جامع
    وقف مسجد - كتاب شناسي
    احکام وقف مسجد
    اختیارات واقف
    مسجد و آیین شهرداری - كتاب شناسي
الف) مرکز انتخابات شهردار
ب) مسجد و خدمات شهری
ج)  مرکز اصلی اداره شهر
د) نقش مسجد در حل معضلات شهری
ه) مسجد الگوی نظافت تمام شهر


کتابشناسی دین و جوان: